jelmer alberts

Blog

De goede voornemens van de PvdA

09 Jan 2012

De goede voornemens van de pvda

Hans Spekman wil “de deuren van de PvdA opengooien”, zo zei hij tijdens zijn campagne om het voorzitterschap van de PvdA. En hij werd daarbij heel concreet: hij ziet de invoering van ‘primaries’ bij lijsttrekkerverkiezingen als één van de manieren om die openheid te bereiken.

Dat betekent dat niet alleen de PvdA-leden mogen beslissen wie hun lijsttrekker wordt voor de Kamerverkiezingen, maar dat álle kiesgerechtigden daarover mogen meebeslissen. Daar konden veel PvdA’ers zich blijkbaar in vinden: 80 procent van de uitgebrachte stemmen ging naar Spekman.

Het voornemen mag gerust revolutionair worden genoemd. Zelfs D66, de partij die traditiegetrouw vooroploopt op het gebied van bestuurlijke vernieuwing, gaat niet zo ver. Wat mij betreft een schot in de PvdA-roos en een teken dat Spekman oprecht de ambitie heeft om de PvdA te transformeren naar een meer open partij. Want hoe gaat het nu? De lijsttrekker wordt gekozen door de leden van de partij. Dat zijn er ongeveer 55.000, terwijl er bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2010 om precies te zijn 1.848.805 kiezers hun stem op de PvdA hebben uitgebracht. Een snelle rekensom leert dan dat slechts 2,97% (55.000 PvdA-leden / 1.848.805 PvdA-stemmers x 100%) van de PvdA-stemmers invloed heeft gehad op wie de PvdA-lijsttrekker zou moeten zijn.

Natuurlijk hadden alle niet-leden van de PvdA gewoon lid van de partij kunnen worden en daarmee hun stem kunnen laten gelden. Feit is echter dat slechts 2% van de kiesgerechtigde Nederlanders lid is van een politieke partij en het ziet er niet naar uit dat dat de komende tijd drastisch gaat veranderen, al was het maar omdat partijen-zonder-leden in de mode lijken. Spekman heeft al aangegeven het PvdA-ledental te willen verdubbelen naar 100.000 man. Maar hij gaat dus nog een stap verder: ook kiezers zonder een partijlidmaatschap wil hij bij de politiek betrekken door hen bij de interne lijsttrekkerverkiezingen een stem te geven. Het is een uitgestoken hand naar de kiezer die zijn gelijke niet kent.

Een gezonde dosis lef kan Spekman ook niet worden ontzegd. De geschiedenis leert dat democratisering zelden vlekkeloos verloopt. Zo voerden de VVD, D66 en de PvdA na de opkomst van Pim Fortuyn rond 2002 rechtstreekse lijsttrekkerverkiezingen in. Het was niet langer een select groepje partijprominenten dat besliste wie de politiek aanvoerder werd, dat recht kregen alle leden. Prachtig democratisch dus, maar het had ook een keerzijde. Bij D66 ontstond een stevig gevecht om de macht tussen Van der Laan en Pechtold waar beiden met de nodige kleerscheuren uit tevoorschijn kwamen. Bij de VVD leidde de strijd tussen Rutte en Verdonk tot een diepe scheuring die de partij nog geruime tijd in twee kampen zou verdelen.

Dat kan de prijs zijn die moet worden betaald voor openheid en inspraak, maar het is het meer dan waard. Het vraagt om een sterke rug en stevig zelfvertrouwen van een partij. En om het nodige politieke fatsoen, zodat de openlijke strijd geen ordinair moddergevecht wordt. Maar los van deze praktische details kan ik als overtuigd D66'er niet anders dan bewondering hebben voor Spekman's plannen. Het is natuurlijk maar de vraag of het er ooit van gaat komen: de PvdA-leden zullen eerst met het voorstel moeten instemmen. Bij een peiling in 2008 bleek dat slechts 15% van de PvdA’ ers het eens waren met een voorgelegde stelling “Geïnteresseerde niet-leden moeten in de PvdA op gelijke voet kunnen meedoen als partijleden”. Spekman loopt dus voor de troepen uit en dat verdient complimenten. In Amsterdam maken we regelmatig kennis met de minder democratische trekjes van de PvdA dus dit kan met recht een goed voornemen worden genoemd. Zelfs mijn eigen partij zou er nog iets van kunnen leren.