jelmer alberts

Blog

Maak van Amsterdam een Walhalla voor ZZP'ers

18 Feb 2012

Zelfbewuste zelfstandige professionals of zelfstandigen zonder perspectief

Amsterdam telt 31.000 ZZP'ers en dat aantal blijft toenemen. Het grootste deel beschouwt zichzelf als een Zelfbewuste Zelfstandige Professional, maar uit cijfers blijkt dat een deel eerder een Zelfstandige Zonder Perspectief is. Wat kunnen Gemeente en stadsdelen doen om ZZP'ers in hun ondernemerschap te faciliteren?

Begin februari was Eurocommissaris Olli Rehn in Nederland. Hij liet zien hoe je slecht nieuws het best kunt brengen: door eerst met complimenten te strooien. De mededeling dat Nederland zich strak aan de Europese begrotingsnorm zal moeten houden omdat het anders sancties uit Brussel tegemoet zal zien werd daarom voorafgegaan door lovende woorden over onze economische groei en de relatief lage werkloosheid. Met die lage werkloosheidscijfers wordt ook gekoketteerd door Nederlandse politici van coalitiepartijen, om aan te tonen dat het financieel-economisch beleid haar vruchten afwerpt. Ministers benadrukken graag en vaak dat ons land de laagste werkeloosheid van Europa kent - Oostenrijk even niet meegerekend dan. Maar wie goed naar de werkloosheidscijfers kijkt ziet dat de situatie in werkelijkheid een stuk minder rooskleurig is. Wat in de cijfers namelijk niet wordt meegenomen is het aanzienlijke aantal ZZP’ers dat in armoede leeft: één op de acht is officieel “arm”. Nu zijn het natuurlijk ondernemers en die ondernemen voor eigen rekening en risico. Maar dan wel ondernemers die structureel te weinig inkomsten hebben, zonder noemenswaardig succes nieuwe opdrachten proberen te acquireren en daarmee onder de minimumloongrens terecht komen. Daarmee vertonen ze opvallend veel gelijkenis met werklozen: beide groepen zoeken naar betaald werk, slagen daar niet in en hebben als gevolg daarvan onvoldoende inkomsten. Met dát verschil dat een ZZP’er meteen op bijstandsniveau terecht komt en geen aanspraak kan maken op een WW-uitkering.

De feiten. In heel Nederland gaat het om 159.000 zelfstandig ondernemers die door CBS tot de ‘werkende armen’ worden gerekend. Hun aandeel is de afgelopen 10 jaar sterk gegroeid: was begin deze eeuw nog 41% van de werkende armen zelfstandig, in 2010 was dat al 50%. Eén op de acht zelfstandigen is arm en de financiële weerbaarheid is beperkt. Zo heeft een derde deel géén financiële reserves voor tijden waarin te weinig omzet wordt behaald. Tel daarbij op dat bijna 30% geen (verplichte!) zorgverzekering heeft, bijna driekwart niet is verzekerd voor arbeidsongeschiktheid en dat meer dan de helft geen pensioen opbouwt en het wordt duidelijk dat dit een tikkende tijdbom is. Aangezien ZZP'ers bewust hebben gekozen voor het ondernemerschap zijn loonaanvullende maatregelen geen optie. Een ondernemer kiest immers bewust voor de risico's die bij het zelfstandige bestaan horen en financiële compensatie van die risico's als het tegenzit past daar niet bij. Hoewel niet álle ZZP'ers even vrijwillig voor het zelfstandigen-bestaan hebben gekozen: met name in de zorg, bouw en postmarkt worden werknemers gedwongen om hun werknemerschap om te zetten in ZZP’er-schap. Een soort van ‘vrijwillig ontslagen worden’: de dienstbetrekking wordt omgezet in een inhuurrelatie waardoor alle risico's bij de werknemer komen te liggen.

Dan naar onze eigen span of control: Amsterdam. Wat kunnen we op gemeentelijk- en stadsdeelniveau voor ZZP’ers betekenen? Op de politieke avond van stadsdeel Oost in februari leidde ik een brainstormsessie met jongeren en ondernemers waar ik die vraag heb voorgelegd. Amsterdam telt ongeveer 31.000 ZZP’ers, waarvan meer dan een vijfde deel in ons stadsdeel woont: in Oost zijn 6.600 ZZP'ers actief die samen meer dan 60% van alle bedrijfsvestigingen vormen. Een groot deel van hen heeft voor zelfstandig ondernemerschap gekozen omdat ze meer autonomie en flexibiliteit zochten en willen daarom zo min mogelijk bemoeienis van de overheid. Veel van de ZZP’ers die ik de afgelopen weken heb gesproken zien echter ook de problemen waarmee mede-ZZP’ers worstelen in deze economisch uitdagende tijden. Zo kreeg een kwart van hen te maken met voortijdig beëindigde opdrachten omdat er geen budget meer voor was of omdat de plannen door de opdrachtgevers werden gewijzigd. Een meerderheid geeft vervolgens aan niet om inkomensondersteunende maatregelen te vragen maar verwacht wel meer actie van de overheid om het ondernemerschap te faciliteren.

Dat bleek ook uit die brainstormsessie in stadsdeel Oost. De aanwezige ZZP'ers kwamen met concrete oplossingen waarmee de Gemeente en de stadsdelen zo aan de slag kunnen. Zo zouden lokale overheden hun aanbestedingsregels zodanig kunnen opstellen dat ondernemers in de eigen gemeente of het eigen stadsdeel meer kans op opdrachten maken. De lijnen tussen de lokale overheid en ZZP'ers moeten kort zijn zodat men elkaar weet te vinden, bijvoorbeeld doordat de lokale overheid investeert in contacten met zakelijke netwerken. Ook op het gebied van huisvesting ziet men een belangrijke taak weggelegd voor de lokale overheid weggelegd: een derde van de ZZP'ers geeft aan dat de gemeente en het stadsdeel betaalbare bedrijfsruimten voor hen beschikbaar zou moeten stellen, zo blijkt uit een onderzoek van de Dienst O&S. Met name ZZP’ers die er niet bewust voor hebben gekozen om aan huis te werken vinden dat er te weinig werkunits beschikbaar zijn in hun buurt én in Amsterdam als geheel. Verder moet de stad bereikbaar worden gehouden en denkt een deel denkt dat het verlagen van de parkeertarieven een oplossing is. Tot slot geeft een deel van de ZZP’ers aan dat de gemeente hen subsidies zou moeten verlenen en dat de bezuinigingen op de culturele sector gestopt moeten worden.

Dus: wat te doen? Het subsidiëren van ZZP’ers lijkt me geen optie en de bezuinigingen op de culturele sector zullen niet worden gestopt zolang dit Kabinet er zit. Daar kunnen we de ondernemers niet mee helpen. Waar de lokale politiek hen wél mee kan helpen zijn de overige punten. De bereikbaarheid van de stad, ZZP’ers in het eigen stadsdeel als preferred suppliers beschouwen, de intensivering van contacten tussen ondernemersnetwerken en de Gemeente/stadsdelen. Daar kunnen we meters maken. En door ervoor te zorgen dat er meer betaalbare bedrijfsruimten beschikbaar komen. Met deze concrete punten kunnen we als lokale overheid ondernemerschap faciliteren, onze ZZP'ers vooruit helpen en zo de gevolgen van de economische crisis beperken. Met als resultaat dat ze meer kans hebben om op eigen kracht succesvol te zijn en minder snel in armoede terecht komen. Dat is voor iedereen beter: de ondernemers dragen bij aan de economie en de gemeenschap hoeft niet in een bijstandsuitkering te voorzien. Werk aan de winkel dus. Laten we van Amsterdam een walhalla voor ZZP’ers maken.

Statistieken en cijfers zijn afkomstig uit rapporten en databestanden van het CBS en de Dienst Onderzoek en Statistiek Amsterdam.
 

De brainstormsessie voor jongeren en ondernemers tijdens de Politieke Avond van Stadsdeel Oost.
Foto: Riechelle van der Valk, www.vandervalkfotografie.nl